Tại Sao Miền Nam Gọi Anh Cả Là Anh Hai

Ngôn ngữ là loại hình văn hoá phi đồ thể, phản ảnh văn hoá vùng, miền rất rõ nét. Phương pháp xưng hô “anh Cả” ở miền bắc bộ so với “anh Hai” ở miền nam là điển hình.

Bạn đang xem: Tại sao miền nam gọi anh cả là anh hai

Rất đa số người đặt câu hỏi tại sao người miền nam gọi “anh Cả”, “chị Cả” (người nhỏ trưởng, theo phong cách gọi miền Bắc) là “anh Hai”, “chị Hai”? Ðây là 1 hiện tượng văn hoá rất có thể lý giải từ cách thức tiếp cận liên ngành: ngôn từ học, kỹ thuật lịch sử, văn hoá dân gian…

Chữ “cả” trong giờ Việt có nghĩa là lớn, to béo (cả giận, cả gan, cả vú che miệng em, ao sâu nước cả…), còn tồn tại nghĩa khác là vớ cả, bao hàm (cả lớp, cả nhóm, cả đời…). Người miền bắc gọi “anh Cả”, “chị Cả” tức thị anh lớn, chị lớn, bạn được sinh ra đầu tiên trong gia đình. Trong những lúc đó, người miền nam bộ không call “anh Cả”, “chị Cả” mà gọi là “anh Hai”, “chị Hai”. Hiện tượng lạ này tới lúc này có một số cách hiểu phổ biến như sau:

*
Cà Mau là địa điểm sau cùng của hành trình khai thác đất phương Nam. Ảnh: VŨ TRÂN

Cách hiểu trước tiên có bắt đầu từ nguyên tắc “tứ bất” (bốn không) của triều Nguyễn: “bất thiết Tể tướng, bất thủ Trạng nguyên, bất lập Hoàng hậu, bất phong Ðông cung”, nghĩa là những vua triều Nguyễn không đặt chức Tể tướng, trong thi cử không lấy đỗ Trạng nguyên, không lập thê thiếp và ko phong Ðông cung Thái tử. Trong đó việc không lập cung phi và Ðông cung hoàng thái tử vì cho rằng vua Gia Long vị tiếc thương người vợ là Tống Thị Lan và đàn ông cả là Nguyễn Phúc Cảnh (Hoàng tử Cảnh) yêu cầu dành địa chỉ này để tưởng niệm người vẫn mất, từ đó trong dân gian không ai dám gọi nhỏ lớn là nhỏ cả.

Cách hiểu sản phẩm công nghệ hai cho rằng liên quan mang lại yếu tố kị kỵ, kỵ huý, vì chưng trùng với biện pháp gọi “Hương Cả” là 1 trong những chức vụ đi đầu ở làng, xã thời Pháp thuộc. Năm 1904, để cai quản các địa phương sinh sống Nam Kỳ, thực dân Pháp cho thành lập Hội đồng mùi hương chức (Hội đồng xã, nói một cách khác là Ban Hội tề) bao gồm 12 chức vụ: hương thơm Cả, mùi hương Sư, hương thơm Chủ, mùi hương Trưởng, mùi hương Chánh, hương thơm Giáo, hương thơm Quản, hương Bộ, mùi hương Thân, làng mạc Trưởng, mùi hương Hào với Chánh Lục Bộ. Trong những số ấy Hương Cả là công tác cao nhất. Bạn dân không dám gọi nam nhi lớn của chính mình là “thằng Cả” bởi vì sợ phạm thượng.

Cách gọi thứ cha từ tư tưởng sợ cọp, có không ít câu chuyện đề cập về vấn đề những lưu lại dân nuốm hệ trước bị cọp bắt, cọp vồ ở khắp các vùng khu đất Nam cỗ như: Ðồng Nai, An Giang, Cà Mau… những người con trưởng, con cả trong gia đình bị cọp nạp năng lượng thịt dẫn mang đến nỗi lo sợ trong dân gian, không dám gọi bé trưởng là nhỏ cả bởi vì sợ xui rủi; thậm chí gọi cọp là “Hương Cả cọp” (có thể còn ẩn ý mỉa mai bọn Hương chức Hội tề hung tàn như cọp). Giả thuyết này sẽ không mấy thuyết phục vì đối tượng người dùng bị cọp vồ hết sức nhiều, ko phân biệt bé trưởng hay bé thứ…

Trong quá trình nghiên cứu văn hoá dân gian sinh hoạt miền Trung, người viết kiếm được chứng cứ khác hoàn toàn có thể xác định giải pháp gọi “anh Hai” đã có trước thời Khởi nghĩa Tây tô (năm 1771), thời gian đó Nguyễn Nhạc (là anh cả trong ba anh em: Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ) đã làm được Nhân dân địa phương hotline là “anh nhì Trầu”. Trong cuốn “Lễ hội Việt Nam”, bài liên hoan Quang Trung, những tác trả Lê Trung Vũ, Lê Hồng Lý cũng xác định: “Tại làng mạc Kiên Mỹ còn di tích lịch sử Bến Trầu – nơi tương truyền rất lâu rồi Nguyễn Nhạc thường chuyển trầu trường đoản cú phía thượng nguồn về bán ở vùng An Thái, An Nhơn… cho nên vì vậy Nguyễn Nhạc còn mang tên là anh hai Trầu”.

Như vậy những giả thuyết liên quan đến triều Nguyễn (từ năm 1802) tốt thời Pháp trực thuộc (từ năm 1858) là không thuyết phục, vì bí quyết gọi “anh Hai” cầm cố cho “anh Cả” đã mở ra từ trước năm 1771.

Ngược loại lịch sử, quay trở lại thời chúa Tiên Nguyễn Hoàng cùng với binh sĩ, tuỳ tùng và Nhân dân ở một số trong những địa phương miền bắc vào khai thác vùng đất phương Nam, có thể giả thuyết giải pháp gọi “anh Hai” bắt nguồn từ thời kỳ này. Sử sách ghi rằng trong đoàn quân phái mạnh tiến thời điểm đó, đa số không gồm ai là “anh Cả”, vì xác minh công cuộc “mang gươm đi mở cõi” là “sinh ly, tử biệt” buộc phải các gia đình phải để người con trưởng làm việc lại để phụng dưỡng bố mẹ và quan tâm mộ phần tổ tiên; những người ra đi đều là bé thứ, của cả Nguyễn Hoàng cũng là nam nhi thứ.

Về sự khiếu nại này, sách “Ðại Việt sử ký toàn thư”, quyển XVI, có chép: “Tháng 10 (Mậu Ngọ, tức năm 1558), Thái sư Trịnh Kiểm vào chầu, dâng biểu xin sai bé thứ của Chiêu Huân Tĩnh công là Ðoan quận công Nguyễn Hoàng rước quân vào trấn thủ xứ Thuận Hoá để phòng giặc phía đông cùng rất Trấn quận công nghỉ ngơi Quảng Nam cứu vớt viện mang lại nhau. Mọi vấn đề của xứ này, ko cứ lớn hay nhỏ, và các ngạch thuế mọi giao cả cho, hằng năm cho kỳ hạn thì thu nộp”.

Xem thêm: Tại Sao Vào Face Lại Chậm, Nguyên Nhân Và Cách Khắc Phục, Khắc Phục Vào Facebook Bị Chậm

Sách “Việt nam giới sử lược” của trần Trọng Kim (1919) cũng ghi: “Ông Nguyễn Kim tất cả hai tín đồ con là Nguyễn Uông với Nguyễn Hoàng cũng có tác dụng tướng lập được rất nhiều công. Tín đồ anh là Nguyễn Uông được phong có tác dụng Lang quận công, bạn em là Nguyễn Hoàng được phong là Thái uý Ðoan quận công. Nhưng vày Trịnh Kiểm sợ họ Nguyễn tranh mất quyền mình, bèn tìm chuyện cơ mà giết Nguyễn Uông đi. Còn Nguyễn Hoàng cũng sợ hãi Trịnh Kiểm có ý ám hại, không biết làm nắm nào bắt đầu ra hải dương hỏi ông Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông ấy nói rằng “Hoành sơn nhất đái, vạn đại dung thân” (nghĩa là một trong dãy Hoành sơn (chỗ đèo Ngang, Quảng Bình) kia có thể yên thân được muôn đời).

Nguyễn Hoàng mới nói với chị là bà Ngọc Bảo (vợ Trịnh Kiểm) xin Trịnh Kiểm bỏ vào trấn phía Nam. Năm Mậu Ngọ (1558) đời vua Anh Tông, Trịnh Kiểm new tâu vua mang lại Nguyễn Hoàng vào trấn khu đất Thuận Hoá. Bấy giờ những người dân họ mặt hàng ở thị trấn Tống đánh cùng số đông quân lính ở đất Thanh, Nghệ nhiều người đưa cả vk con theo đi…”.

Nhiều cụ hệ cư dân khu vực miền bắc vào Nam khai thác theo chính sách của Nguyễn Hoàng sẽ ý thức được công việc tha hương sẽ rất khó có thể có ngày cù trở lại. Bởi vậy, những người dân nam giới tiến này đa số là đầy đủ “anh Hai”, “anh Ba”… bởi vì cuộc mưu sinh trên vùng khu đất mới, vì chưng muốn thoát ra khỏi sự trói buộc của hiện tượng lệ phong loài kiến khắt khe, họ đề nghị ra đi nhưng trong tim vẫn bồn chồn nhớ về quê thân phụ đất tổ.

Thi tướng mạo Huỳnh văn nghệ trong bài thơ “Nhớ Bắc” (viết năm 1940) bao hàm câu thơ diễn tả tâm trạng này:

“Ai đi về Bắc ta theo với

Thăm lại giang sơn giống Lạc – Hồng

Từ thuở mang gươm đi mở cõi

Ngàn năm thương nhớ khu đất Thăng Long”

Ðể tưởng nhớ quê hương, những thế hệ dân cư khu vực miền nam đã giành vị trí “anh Cả” cho những người còn lại ở đất Bắc, nên những người con trưởng sau này được gọi là “anh Hai”, “chị Hai”, lâu dần thành thói quen, thành phong tục, thành truyền thống lâu đời đạo lý của dân tộc.

Hiện tượng này còn có nguyên nhân hậu truyền thống Nho học với đạo lý coi trọng chữ Hiếu, người đàn ông cả tất cả vai trò rất lớn trong gia đình: “quyền huynh rứa phụ”, khi bố mẹ mất thì tín đồ anh cả có trách nhiệm gánh vác câu hỏi gia đình, thờ tự tổ tiên, nuôi dạy những em phải người… Khi phụ huynh còn sống cũng ko được đi xa “Phụ mẫu mã tại, bất khả viễn du”.

Cũng cần nói thêm rằng, bạn dân miền nam bộ đã sáng tạo không ít từ đông đảo “giá trị văn hoá” cội của miền Bắc, vấn đề gánh vác gia đình, phụng dưỡng tổ tông của người dân miền Nam không còn là vị trí độc tôn của tín đồ con trưởng, nhưng thường giao người con út. Từ đó có quan niệm “giàu út ít ăn, nghèo út chịu”. Tín đồ con út biến đổi trụ cột trong gia đình, lo phụng dưỡng phụ huynh già, thờ phụng tổ tiên; nhiều người thứ út cũng được đặt tên Út, thậm chí còn sáng tạo: Út Tám, Út Chín, Út Mười, Út Thêm, Út Nữa, Út Chót, Út Hết…

Liên quan đến phương pháp xưng hô của bạn miền Nam còn có cách điện thoại tư vấn theo thứ của người đối diện, biểu hiện thái độ tôn trọng, tránh gọi tên thật, độc nhất là đối với người khủng tuổi. Ví dụ, bạn ta hay gọi: chú Hai, chú Ba, chú Út… hoặc anh Hai, anh Ba, anh Tư… Ðây chắc hẳn rằng là sáng tạo của người khu vực miền nam do ảnh hưởng văn hoá ứng xử phương Tây giữa những năm bị thực dân Pháp, đế quốc Mỹ cai trị, bạn phương Tây thường call họ trong tiếp xúc (ông Nguyễn, ông Trần…) để diễn đạt sự tôn trọng, thay bởi vì gọi thương hiệu (Nguyễn Văn A, è Văn B; ông A, ông B…).

Ngôn ngữ trong cuộc sống của người miền nam đã trải qua quy trình lịch sử, giao lưu, tiếp thay đổi văn hoá hàng ngàn năm, xét dưới góc độ văn hoá là “đặc sản” của địa phương, thể hiện phiên bản sắc văn hoá vùng miền, đóng góp thêm phần làm đến nền văn hoá nước ta thêm phong phú, đa dạng và phong phú nhưng đậm đà bạn dạng sắc dân tộc./.