Vai Trò Của Giáo Viên

*

Những năm qua nhiều giải pháp nhằm ngăn chặn sự xuống cấp của giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo đã được đề xuất, được phân tích để tìm ra những phương án tốt, nhằm đáp ứng được yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực, phục vụ cho sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước giai đoạn hiện nay cũng như hướng tới tương lai. Nhiều nhà tâm lý học, giáo dục học, quản lý giáo dục đều cho việc hình thành và xây dựng cho học sinh động cơ học tập đúng đắn, thích hợp với bối cảnh hiện tại của đất nước, là điều cần thiết, là định hướng quan trọng hàng đầu cho hoạt động học tập của học sinh, tác động trực tiếp đến chất lượng của giáo dục đào tạo.

Bạn đang xem: Vai trò của giáo viên

Khi tìm hiểu về động cơ học tập của học sinh câu hỏi thường đặt ra: Đó là “học tập để làm gì?” hoặc “ động cơ nào thúc đẩy học sinh để học tập?”

Ở Hải Phòng để tìm hiểu vấn đề trên đã xây dựng một hệ thống câu hỏi khảo sát 07 lớp THPT với 320 học sinh, trong đó 102 học sinh ngoài công lập (NCL), 218 học sinh công lập (CL). Từ các câu trả lời có thể hệ thống lại như sau:

Học để mà học: Học vì các bạn đi học mình cũng đi, học cũng là các cớ để khỏi phải làm việc nhà. Đến trường được vui chơi thoải mái với bạn bè: Tỉ lệ như sau: NCL = 88%, CL = 69.5%.Học để có đủ điểm lên lớp, học để không thua kém bạn cùng lớp. NCL = 68.8%, CL= 81.5%. Học để bố mẹ không theo dõi, kiểm tra, dò hỏi. NCL = 71%; CL = 26.8%.Học để có bằng tốt nghiệp THPT: 100% cho là điều kiện để tham dự thi vào trường Cao đẳng, Đại học; 100% học sinh (153 em) chỉ tham dự thi THPT (không dự thi CĐ, ĐH) cho rằng để vui lòng cha mẹ, để bằng chúng bằng bạn, để có cơ sở xin việc làm sau khi đã học một lớp đào tạo nghề nào đó ngắn hạn,…Các câu hỏi thuộc loại: Học để mở mang hiểu biết. Học để hoàn thiện mình. Nhiều học sinh bỏ trống không trả lời. Một số em 10 – 15% cho rằng đã đi học dĩ nhiên ít nhiều cũng được mở mang hiểu biết thêm được một số kiến thức.Riêng loại câu hỏi học để phục vụ cho đất nước 97,5% học sinh đều trả lời chung chung, không lý giải rõ. Muốn phục vụ có hiệu quả cho Đất nước bản thân phải như thế nào?

Thực tiễn trên cho thấy học sinh phổ thông nói chung và học sinh THPT nói riêng, không chỉ các tỉnh thành bạn, mà ở Hải Phòng một số bộ phận không nhỏ còn mơ hồ, không xác định được động cơ học tập đúng đắn, trong khi đó qua nhiều nghiên cứu, các nhà giáo dục đã nhận thấy, chất lượng giáo dục giảm sút như hiện nay có một phần khá quan trọng là do thái độ học tập của học sinh. Nhà trường cần phải đặt vấn đề giáo dục động cơ, thái độ học tập đúng đắn cho học sinh; Có động có động cơ học tập đúng đắn học sinh mới, có thể thúc đẩy các em tích cực học tập đạt kết quả tốt. Tuy nhiên, động cơ học tập không có sẵn hay tự phát mà được từng bước hình thành trong quá trình học tập của học sinh được sựtổ chức và hướng dẫn của giáo viên. Như vậy giáo viên có vai trò quan trọng hàng dầu trong việc nâng cao chất lượng giáo dục , trong việc hình thành động cơ học tập đúng đắn cho học sinh.

Hiện nay, các trường THPT đã có đội ngũ giáo viên đảm bảo số lượng, trình độ chuyên môn được nâng cao, song số lượng giáo viên giảng dạy có chất thật sự chưa nhiều. Dạy học không chỉ cần trí tuệ, nhiệt huyết mà còn “năng khiếu nghề nghiệp”. Thực tế cho thấy không phải tất cả các thầy cô giáo đều có năng khiếu mà phải kiên trì học hỏi, đúc kết kinh nghiệm phấn đấu. Nhiều giáo viên có kiến thức nhưng “năng lực truyền thụ” lại yếu. Những kiến thức giáo viên mang đến cho các em trong mỗi tiết học rất chính xác, song chưa đủ khơi gợi được lòng say mê hứng thú trong học tập của các em. Đặc trưng của mỗi môn học có những nét riêng biệt đòi hỏi người dạy phải ứng biến linh hoạt trong từng bài cụ thể. Người giáo viên phải đầu tư suy nghĩ, học tập kinh nghiệm của đồng nghiệp cùng môn, cùng cấp không ngừng cải tiến phương pháp giảng dạy để có thể tự làm mới mỗi tiết dạy kể cả hình thức lẫn nội dung để mỗi tiết lên lớp là một sự sáng tạo. Muốn vậy, giáo viên cần đổi mới từ những cái nhỏ nhất như các cách kiểm tra kiến thức, cách đặt vấn đề cho bài mới, hệ thông câu hỏi pháp vấn, thảo luận, cách củng cố bài, cách ghi bảng, ghi các tiêu đề… cần tạo được sự tập trung chú ý của các học sinh ngay từ phút đầu tiên của tiết học… Người giáo viên không thể dạy cho các em tốt về các kiến thức đã có trong sách giáo khoa, trong tài liệu tham khảo… cần dạy cho các em cách kiếm tìm kiến thức, hướng dẫn các em kĩ năng phân tích vấn đề lựa chọn tiếp thu những kiến thức cơ bản và trọng tâm, nâng cao bản lĩnh trong tư duy phản biện từng vấn đề. Người giáo viên phải biết chắt lọc, tổng hợp tri thức để truyền thụ cho học sinh, biết khơi dậy trong các em niềm yêu thích môn học. Học sinh phải thấy học môn học này sẽ lĩnh hội được những điều gì giúp cho việc mở mang trí tuệ, rèn luyện thêm được kĩ năng và nếu không học thì không thể nào có được, có như vậy học sinh mới khao khát tìm hiểu, tự giác tìm học, tìm đọc phải làm cho học sinh dần tự thấy mục đích của việc học là để phát triển được hết năng lực của mỗi cá nhân, thông qua đó sẽ giúp các em làm chủ được cuộc đời, tìm được ý nghĩa đời sống của mình.

Xem thêm: Sinh Hoạt Về Chủ Đề: Tình Yêu Học Trò Là Gì ? Học Trò Có Nên Yêu Không?

Mặt khác, trong giai đoạn tuổi trung học tình bạn là một điều thiêng liêng và có ảnh hưởng lâu dài. Rất nhiều học sinh từ việc hình thành và xây dựng bền vững được tình bạn ngay khi còn học dưới mái trường phổ thông đã tích cực hỗ trợ nhau trong cuộc sống, lúc đã trưởng thành, lúc lập nghiệp. Những cặp bàn bè ấy, những khi vui, khi buồn, khi gặp hoạn nạn, và tai ương… đều hết lòng vì nhau. Người giáo viên phải dẫn dắt mối quan hệ này ngay khi các em còn đang học như thành lập các nhóm học cùng tiến, cùng giúp nhau khai phá kiến thức, cùng chung tay với nhau trong các công việc của lớp, của trường. Khuyến khích khen thưởng, động viên kịp thời những việc làm tốt, học tập tốt của các nhóm học tập, những tình cảm chân thành, vô tư khi giúp đỡ bạn cùng lớp cùng trường. Để giáo viên hình thành tốt chức năng của mình, lãnh đạo nhà trường, các cấp quản lý giáo dục phải quan tâm tạo điều kiện cho việc bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ đội ngũ giáo viên, một người giáo viên có năng lực tốt song không được bồi dưỡng thường xuyên những tri thức mới, những khinh nghiệm giảng dạy giáo dục hay cùng đồng nghiệp của nhóm tổ chuyên môn, không nắm bắt kíp thời những đổi thay mau chóng diệu kỳ của đất nước, của địa phương, sớm muộn sẽ tự xa rời vai trò và vị trí của mình trong sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ.

Những năm học gần đây, một số trường THPT Hải Phòng đã tổ chức được những cuộc hội thảo giữa giáo viên và học sinh trong trường (có mời trường bạn đến tham dự) để trao đổi về kinh nghiệm, về phương pháp dạy và học. Nhiều trường còn quản lí, chỉ đạo chặt chẽ nội dung sinh hoạt của các tổ chuyên môn; tổ chức buổi sinh hoạt ngoài giờlên lớp để giáo viên có được những thông tin mới nhất về sự phát triển đổi thay mạnh mẽ của đất nước của thành phố trên con đường hiện đại hóa, công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế… Một số trường hàng năm đều tổ chức được những cuộc tham quan – du lịch tìm hiểu những truyền thống tốt đẹp, những di tích lịch sử, những thắng cảnh của địa phương, của đất nước. Trong quá trình phấn đấu đạt mục tiêu chuẩn bị chuẩn hóa trường học, hầu hết các trường THPT đã từng bước hoàn thiện cơ sở vật chất, nhà trường trang bị những cơ sở, phương tiện dạy học tốt nhất. Đồng thời làm cho nhà trường ngày càng xanh, sạch, đẹp, là những trung tâm văn hóa của từng địa phương trong phạm viđịa bàn hoạt động của nhà trường. Cảnh quan trường với các thiết bị học tập ngày càng tốt hơn cũng góp phần làm cho học sinh tăng thêm tình cảm yêu mến trường, yêu kính thầy cô, yêu thương bạn bè từ đó củng cố vững chắc thêm việc học tập mục đích việc học của bản thân mỗi học sinh . Ngoài ra các trường kết hợp phụ huynh học sinh để xây dựng quỹ khen thưởng hàng năm, từng học kì, từng việc làm đạt các kết quả tốt, có tác dụng lan tỏa với toàn trường đều được khen thưởng, động viên kịp thời. Đây cũng là nguồn cổ vũ khích lệ có tác dụng thực tế với người học (học sinh), người dạy (thầy, cô).

Động cơ học tập là yếu tố tác động trực tiếp tới chất lượng hoạt động học tập của người học. Để hình thành được động cơ học tập cho học sinh, giáo viên có vai trò quan trọng hàng đầu. Bằng tri thức, trí tuệ thường xuyên được nâng cao kết hợp với lòng yêu nghề mến trẻ, người giáo viên có ý thức thường xuyên đổi mới trong từng bài dạy, từng hoạt động giáo dục sẽ góp phần tạo ra một thế hệ học sinh có tư duy sáng tạo, cách nghĩ, cách cảm đáp ứng với yêu cầu thay đổi kì diệu theo hướng đi lên của đất nước nói chung, của thành phố nói riêng trong thời kì mới.

Trần Quang Kiểm – Chủ tịch Hội khoa học Tâm lý – Giáo dục Hải Phòng